CAPOEIRA
Συλλογή πληροφοριών και απόδοση από την Κατερίνα Κοκκότη




«Mooko mu tunga, malu mu diatikisa»
«Τα χέρια είναι για να χτίζουν, τα πόδια για να καταστρέφουν»

Fu-Kiau

Το 1500, ο Πορτογάλος Alvares Cabral, προσέγγισε τις ακτές τις Βραζιλίας για πρώτη φορά. Ήταν η αρχή της αποικιοκρατίας της χώρας από τους Πορτογάλους, που εξαπλώθηκε γρήγορα σε μεγαλύτερη έκταση μέχρι τα μέσα του 17ου αιώνα. Οι αποικιοκράτες είχαν ανάγκη από εργατικό δυναμικό, για να δουλέψει στις φυτείες καπνού και ζαχαροκάλαμου αλλά και στα χρυσωρυχεία. Αρχικά χρησιμοποίησαν το «διαθέσιμο» εργατικό δυναμικό, δηλαδή τους ινδιάνους, οι οποίοι εξαναγκάστηκαν σε έναν εξαντλητικό τρόπο ζωής, τελείως αντίθετο με τις ως τότε συνήθειες και την κουλτούρα τους (π.χ. τα χωράφια τα καλλιεργούσαν οι γυναίκες κι όχι οι άντρες) και έτσι σύντομα άρχισαν να ελαττώνονται από τις κακουχίες. Οι Πορτογάλοι στράφηκαν στις αποικίες τους στην Αφρική, καθώς οι κάτοικοί τους είχαν δύο σημαντικά για τους αποικιοκράτες, πλεονεκτήματα: ήταν πιο υπάκουοι και πιο ανθεκτικοί στη σκληρή δουλειά. Έτσι, σύντομα άρχισε η βίαιη μετανάστευση μαύρων σκλάβων από τις Πορτογαλικές αποικίες στην Αφρική (Ανγκόλα, Μοζαμβίκη, Κονγκό, Γουϊνέα κ.λ.π.). Υπολογίζεται ότι κατά την περίοδο της δουλεμπορίας, γύρω στα 3,5 εκατομμύρια σκλάβοι έφτασαν από την Μαύρη Ήπειρο, στα τρία σημαντικότερα λιμάνια της Βραζιλίας: Bahia, Recife και Rio de Janeiro.



Οι σκλάβοι αυτοί, προερχόμενοι από διαφορετικές περιοχές της Αφρικής, ήταν από διαφορετικές φυλές (αντίπαλες μεταξύ τους) και είχαν διαφορετικές κουλτούρες. Έτσι, ήταν δύσκολο να οργανωθούν σε μία ομαδική επανάσταση. Καθώς έβλεπαν πως η κατάστασή τους δεν ήταν αναστρέψιμη και ήταν δια βίου καταδικασμένοι στη δουλεία, άρχισαν να δραπετεύουν.
Στο Recife, 40 σκλάβοι εξεγέρθηκαν εναντίον του αφεντικού τους, σκότωσαν όλους τους λευκούς που είχε στη δούλεψή του κι έκαψαν τις φυτείες του. Απελευθερώθηκαν κι άρχισαν να ψάχνουν για κρησφύγετο μακριά από τους κυνηγούς σκλάβων. Κατευθύνθηκαν προς τα βουνά. Το ταξίδι κράτησε πολλούς μήνες κι ίσως να μην είχε αίσιο τέλος, εάν δεν είχαν στη διαδρομή τη βοήθεια των Ινδιάνων. Τελικά, έφτασαν σε ένα μέρος που έμοιαζε ασφαλές, στην ΒΑ Βραζιλία, στην Serra Barriga. Καθώς εκεί υπήρχαν πολλοί φοίνικες, ονόμασαν την περιοχή Quilombo dos Palmares. Εκεί ρίζωσε μία Αφρικανική κοινότητα, που κράτησε σχεδόν έναν αιώνα. Σε αυτήν την κοινότητα αναπτύχθηκαν οι πρώτες μορφές του Capoeira.

Αν και κανένας δεν μπορεί να αμφισβητήσει τη μεγάλη αφρικανική επιρροή στο Capoeira, δεν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις ότι στην πραγματικότητα, η τέχνη αυτή κατάγεται από την Μαύρη Ήπειρο. Όσα έχουν γραφτεί γύρω από αυτό το θέμα, είναι βασισμένα σε εικασίες. Πάντως, θα πρέπει να αναφέρουμε σε αυτό το σημείο, ότι σε άρθρο του το 1997, ένας από τους γνωστότερους δασκάλους όλων των εποχών, ο Mestre Pastinha, αναφέρει ότι «πριν από 400 χρόνια στην Αγκόλα, στην Δυτική ακτή της Αφρικής, μία μορφή μάχης που εξασκούσαν οι γηγενείς άρχισε να μορφοποιείται, σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε πολεμική τέχνη». Τα πρώτα ιστορικά αρχεία που αναφέρονται στο Capoeiraσαν πολεμική τέχνη, ανήκουν στο τέλος του 18ου αιώνα (περίπου 1770), δηλαδή πολλά χρόνια μετά την αρχή του δουλεμπορίου. Μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, δεν υπάρχουν καθόλου στοιχεία. Μετά τις αρχές του 1800, υπάρχουν αναφορές στο Capoeiraσε διάφορα αρχεία της αστυνομίας του Rio de Janeiro.

PALMARES

Η ανάπτυξη οικισμών (quilombos) σκλάβων στα βουνά της Βραζιλίας, ήταν μεγάλη. Το Palmares ήταν ο μεγαλύτερος από αυτούς, με περισσότερους από 20.000 κατοίκους, συμπεριλαμβανομένων και κάποιων Λευκών και Ινδιάνων. Εκεί, φυλές που στην Αφρική ήταν άγνωστες μεταξύ τους ή ακόμα και εχθροί, ενώθηκαν προκειμένου να πολεμήσουν για έναν κοινό σκοπό.

Μία νέα κοινότητα είχε δημιουργηθεί, που συνδύαζε πολλές διαφορετικές κουλτούρες και πολιτισμικές καταβολές. Στον νέο τους τόπο, μοιράστηκαν και αντάλλαξαν τους διαφορετικούς χορούς, τις ποικίλες τελετουργίες, τις θρησκείες τους. Αποτέλεσμα αυτής της πλούσιας πολιτισμικής ανάμιξης ήταν το Capoeira, μία θανατηφόρα πολεμική τέχνη χωρίς όπλα, που έμοιαζε όμως περισσότερο με έναν παράξενο χορό, εμπνευσμένο από τις κινήσεις των ζώων.

Το Palmares αναπτύχθηκε γρήγορα, καθώς όλο και περισσότεροι κατατρεγμένοι έφταναν σε αυτό το μικρό Αφρικανικό χωριό. Οι κάτοικοί του άρχισαν να κατεβαίνουν από τα βουνά, για να πουλήσουν φρούτα και δέρματα ζώων, και παράλληλα συχνά έκαναν επιδρομές σε φυτείες, για να απελευθερώσουν κι άλλους σκλάβους, Η κατάσταση άρχισε να ανησυχεί τους Πορτογάλους, καθώς οι συνεχείς δραπετεύσεις σκλάβων, μείωναν το εργατικό δυναμικό, με σοβαρές οικονομικές συνέπειες για τους αποικιοκράτες. Επιπλέον, το 1630, η Ολλανδία εισέβαλε στην Βραζιλία. Οι σκλάβοι άδραξαν την ευκαιρία και δραπέτευσαν, με τη βοήθεια και πάλι των κατοίκων του Palmares. Ένωσαν τις δυνάμεις τους με τους Ολλανδούς ενάντια στον Πορτογαλικό στρατό, φέρνοντας έτσι τους αποικιοκράτες αντιμέτωπους με δύο εχθρούς.

Αν και οι Ολλανδοί κέρδισαν τον πόλεμο, οι Αφρικανοί δεν σταμάτησαν να πολεμούν. Πολλές αποστολές των Ολλανδών στο Palmares, απέτυχαν. Είναι σημαντικό να σημειώσουμε, ότι οι αποστολές αυτές ήταν επανδρωμένες με πολύ έμπειρους και καλά οπλισμένους στρατιώτες. Όμως οι Αφρικανοί είχαν αναπτύξει ένα σύστημα μάχης, που ονομαζόταν «πόλεμος της ζούγκλας» ή ενέδρα. Το Capoeiraήταν σημαντικό στοιχείο των αιφνίδιων επιθέσεων. Με γρήγορες και απρόσμενες κινήσεις, οι σκλάβοι προκαλούσαν σημαντικές ζημιές στους λευκούς. Το Capoeiraέγινε το όπλο τους, το σύμβολο της ελευθερίας τους.

Όταν κάποια αποστολή των λευκών ήταν επιτυχής, οι σκλάβοι που έπεφταν στα χέρια τους, επέστρεφαν στις φυτείες. Εκεί δίδασκαν στους άλλους το Capoeira. Η Κυριακή ήταν η μοναδική ημέρα ξεκούρασης και η ημέρα εξάσκησης στο Capoeira. Όμως εκεί, στις συνοικίες, η εξάσκηση άλλαξε μορφή γρήγορα. Μουσική, χορός, τραγούδι και τελετουργίες προστέθηκαν, κρύβοντας έτσι το γεγονός, ότι οι σκλάβοι στην πραγματικότητα μάθαιναν μία θανατηφόρα πολεμική τέχνη.




Στις 13 Μαΐου 1888, μετά από 11 εξεγέρσεις στη διάρκεια 25 ετών, η δουλεία καταργήθηκε.

Με την κατάργηση της δουλείας, κάποιοι πρώην σκλάβοι επέστρεψαν στην Αφρική. Άλλοι αναζήτησαν δουλειά στις πόλεις της Βραζιλίας. Οι συνθήκες ήταν δύσκολες και πολλοί οργανώθηκαν σε εγκληματικές συμμορίες. Άλλοι, πιο «τυχεροί», βρήκαν δουλειά σαν σωματοφύλακες πολιτικών, εκμεταλλευόμενοι τις γνώσεις Capoeiraπου είχαν. Όλους όμως, η κυβέρνηση τους θεωρούσε και τους αντιμετώπιζε σαν «πανούκλα». Το Capoeiraδημιουργούσε στους Αφρικανούς την αίσθηση της ενότητας και της εθνικής ταυτότητας, έδινε μεγάλη αυτοπεποίθηση στους Capoeristas και η εξάσκηση στην τέχνη αυτή, δημιουργούσε επικίνδυνους μαχητές. Ο φόβος των αρχών για τους Capoeristas έφτασε σε τέτοιο σημείο, που ο πρόεδρος της χώρας δημιούργησε ειδική αστυνομική δύναμη, για να ελέγξει την κατάσταση. Όταν αυτή η ενέργεια αποδείχτηκε ανεπαρκής, εισήχθη ένας σκληρός ποινικός κώδικας. Στο δεύτερο κεφάλαιο του κώδικα αυτού, 10 άρθρα αναφέρονταν ειδικά σε δραστηριότητες, πρακτικές κι εγκλήματα που σχετίζονταν με το Capoeira. Αργότερα, ένας ακόμη σκληρότερος νόμος, προέβλεπε ότι οποιοσδήποτε ήταν γνωστός ως Capoerista, θα εκδιώχνονταν από την χώρα. Για την εφαρμογή αυτού του νόμου, ο πρόεδρος της χώρας προσέλαβε τον Sampaio, που είχε τη φήμη του πιο σκληρού αρχηγού αστυνομίας στην ιστορία της Βραζιλίας. Ήταν αποφασισμένος να εξαφανίσει το Capoeira. Το παράδοξο είναι, ότι ο ίδιος ήταν ο φόβος κι ο τρόμος των συμμοριών, καθώς ήταν έξοχος Capoerista.

Τα μέλη της ειδικής αστυνομικής δύναμης του Sampaio εκπαιδεύτηκαν στο Capoeira, έτσι ώστε να μπορούν να αντιμετωπίσουν τον εχθρό, με το ίδιο του το όπλο.

Η ανάπτυξη του Capoeiraκαι η εξάσκηση στην τέχνη αυτή συνεχίστηκε, παρά τις αντιξοότητες, ιδιαίτερα στην Bahia. Την εξάσκηση και το παιγνίδι πάντα συνόδευε μουσική από παραδοσιακά αφρικανικά όργανα. Το μουσικό όργανο που είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με την παράδοση του Capoeira, είναι το Berimbau. Το όργανο αυτό είχε διπλό στόχο. Πέρα από το να συνοδεύει το παιγνίδι, ήταν κι ο τρόπος προειδοποίησης της ομάδας, ότι πλησιάζει κάποιος παρείσακτος ή η αστυνομία. Μόλις ακουγόταν ο προειδοποιητικός ρυθμός από το berimbau, η ομάδα σταματούσε το μαχητικό Capoeiraκαι ξεκινούσε μία πιο χορευτική εκδοχή του (Samba de Capoeira), για να παραπλανήσει τον εισβολέα.

Η σκληρή εκδίωξη των Capoeristas από τον Sampaio, τελείωσε εξαιτίας ενός περιστατικού. Συνέλαβε έναν άνδρα ονόματι Juca, μέλος της αριστοκρατίας και ζήτησε την εκδίωξή του από την χώρα, διότι έκανε εξάσκηση στο Capoeira. Αυτό προκάλεσε την αντίδραση μελών της κυβέρνησης, καθώς ο πατέρας του Juca ήταν πολύ γνωστός κι αγαπητός στον κύκλο των πολιτικών. Μετά από 18 ημέρες και την παραίτηση 2 σημαντικών μελών της κυβέρνησης, ο Juca απελάθηκε. Με αφορμή αυτό το γεγονός, η αντιπολίτευση δημιούργησε μία παραστρατιωτική ομάδα, αποκλειστικά με Capoeristas, για να ανατρέψει τον πρόεδρο της χώρας. Η αστυνομία ήταν ανίκανη να τους αντιμετωπίσει. Την περίοδο όμως εκείνη ξεκίνησε ο πόλεμος με την Παραγουάη, η παραστρατιωτική ομάδα της αντιπολίτευσης βρέθηκε στο μέτωπο και ξαφνικά, οι πρώην παράνομοι Capoeristas, έγιναν εθνικοί ήρωες.

Καθώς ο νόμος που απαγόρευε τo Capoeiraπαρέμεινε σε ισχύ μέχρι το 1920, η εξάσκηση στην τέχνη αυτή προστατεύθηκε πίσω από την κάλυψη του λαϊκού χορού. Σε μυστικά μέρη, οι Capoeristas προσπάθησαν να κρατήσουν την τέχνη ζωντανή και, παρουσιάζοντάς την σαν λαϊκό χορό, την έκαναν πιο προσιτή στην κοινωνία. Όλοι οι Capoeristas είχαν από δύο ή τρία ψευδώνυμα, με τα οποία τους γνώριζε η αστυνομία κι έτσι ήταν εξαιρετικά δύσκολο να τους συλλάβει. Η παράδοση αυτή συνεχίζεται μέχρι τις μέρες μας. Όταν κάποιος μυείται / βαπτίζεται στο Capoeira, αποκτάει κι ένα ψευδώνυμο.


MESTRE BIMBA (1900-1974)

Ο Manuel dos Reis Machado, γνωστότερος σαν Mestre (master) Bimba, γεννήθηκε στις 23 Νοεμβρίου 1900, στην Bahia. Άρχισε να παίζει Capoeiraστις προκυμαίες των ναυπηγείων, όπου δούλευε με τον πατέρα του. Ο πατέρας του ήταν πρωταθλητής στο Batuque (αφρικανικός χορός / πάλη, με στόχο να κάνεις τον αντίπαλο να χάσει την ισορροπία του). Ο Mestre Bimba διδάχθηκε Βatuque από τον πατέρα του και από τον Mestre Bentinho, το παραδοσιακό Capoeira, που παίζεται αργά με κινήσεις άμυνας κι επίθεσης, οι οποίες δεν είναι καθόλου βίαιες και ταυτόχρονα είναι πολύ όμορφες για τον θεατή.

Ο Mestre Bimba δημιούργησε στη συνέχεια το δικό του στυλ Capoeira, που το ονόμασε CapoeiraRegional Baiana (Βaiana = από την Bahia). Η διδασκαλία του συστήματος αυτού, στηρίζεται σε 8 αλληλουχίες προκαθορισμένων επιθέσεων και αμυνών, για 2 παίκτες. Ο Mestre Bimba θυσίασε μεγάλο μέρος της τελετουργίας που υπήρχε στο παραδοσιακό Capoeiraκαι δημιούργησε ένα στυλ πιο επιθετικό και με εντονότερο το μαχητικό πνεύμα. Το στυλ του έχει πολλά στοιχεία όχι μόνο από την παραδοσιακή τέχνη αλλά κι από το Batuque, το Savate (τη γαλλική πυγμαχία / πολεμική τέχνη) αλλά και κάποιες άλλες πολεμικές τέχνες.

Το 1932, ο Mestre Bimba ίδρυσε την Περιφερειακή Ακαδημία στο Engenho Velho de Brotas, τη φτωχογειτονιά της Bahia όπου μεγάλωσε. Στόχος του ήταν να πείσει την κυβέρνηση της χώρας, ότι το Capoeiraήταν μία μορφή αυτοάμυνας, που μπορούσε να χρησιμοποιηθεί στην εκπαίδευση της αστυνομίας και του στρατού. Μετά από μία πολύ επιτυχημένη επίδειξη στον πρόεδρο της χώρας (Getulio Vargas), πήρε την άδεια να ανοίξει (1937) την πρώτη σχολή Capoeira στον κόσμο. Ήταν το πρώτο βήμα που, μερικά χρόνια αργότερα, οδήγησε στη θέσπιση του Capoeira ως εθνικού αθλήματος της Βραζιλίας.




MESTRA PASTINHA (1889-1981)

O Vicente Ferreira Pastinha, γνωστότερος σαν Mestre Pastinha, γεννήθηκε στις 5 Απριλίου 1889. Εκτός από εξαίρετος Capoerista, ήταν επίσης συνθέτης και φιλόσοφος. Ξεκίνησε να μαθαίνει Capoeira από τον Mestre Benedito, έναν γέρο από την Αγκόλα, που έμαθε την τέχνη στον μικρό Pastinha προκειμένου να προστατευθεί από έναν άλλο νεαρό, που τον...έδερνε. Στα 13 του ο Mestre Pastinha (και μέχρι τα 23) ήταν στο ναυτικό. Στα χρόνια αυτά δημιούργησε τη δική του τέχνη επιβίωσης. Το 1941, άνοιξε δική του σχολή, όπου δίδασκε το παραδοσιακό Capoeira. Το ονόμασε Capoeira Angola, μετά τη δημιουργία του στυλ Regional από τον Mestre Bimba. Το όνομά του ήταν «φόρος τιμής» στον μεγάλο αριθμό σκλάβων από την Αγκόλα, που εξασκούντο στο Capoeira.

Για την ετυμολογία της λέξης «Capoeira», υπάρχουν διάφορες απόψεις. Μερικοί βραζιλιάνοι συγγραφείς, υποστηρίζουν ότι προέρχεται από τη γλώσσα της ινδιάνικης φυλής Tupi (Ameroindian Tupi) και σημαίνει μία περιοχή με θάμνους, η οποία καθαρίστηκε είτε καίγοντας, είτε κόβοντας τη βλάστηση. Στα πορτογαλικά, την γλώσσα της Βραζιλίας, σημαίνει μεγάλο συνεταιρισμό εκτροφής κοτόπουλων ή μέρος όπου ανατρέφονται πουλιά. Ο Κονγκολέζος διανοούμενος K. Kia Bunseki Fu-Kuei, πιστεύει ότι η λέξη Capoeira είναι παράφραση της κογκολέζικης λέξης Kipura / Kipula. Σύμφωνα με τον Fu-Kuei: «Τόσο η λέξη pura όσο και η λέξη pula, σημαίνει αναδεύω, πετάγομαι από σημείο σε σημείο, μάχομαι, παλεύω. Και οι δύο όροι χρησιμοποιούνται, προκειμένου να περιγράψουν τις κινήσεις που κάνουν οι κόκορες, στη διάρκεια ενός καυγά: μπρος και πίσω, πάνω και κάτω, στροφές. Kipura, για την κουλτούρα του Κονγκό, είναι ένα άτομο που σε μία μάχη, σε μία αναμέτρηση, χρησιμοποιεί τεχνικές, που βασίζονται στην τεχνική με την οποία παλεύουν οι κόκορες».

Το jogo-de-Capoeira (παιγνίδι Capoeira), είναι μία τελετουργική διαδικασία, που γίνεται σε μία κυκλική περιοχή. Τόσο η τελετουργία, όσο και ο κύκλος, ονομάζονται roda (τροχός, κύκλος, κοινωνική ομάδα) και προφέρεται ho-da / ho-dhu. Η roda είναι μια συνάντηση Capoeira, στην οποία οι Capoeristas μαζεύονται για να παίξουν. Οι παίκτες και οι θεατές σχηματίζουν έναν κύκλο. Όλοι πρέπει με χειροκροτήματα και τραγούδι, να δώσουν ενέργεια και ζωντάνια στην roda. Στην κορυφή της roda, κάθεται η bateria, δηλαδή μία ομάδα μουσικών και τραγουδιστών.
Η μουσική στο παιγνίδι του Capoeira, δεν είναι μία απλή λεπτομέρεια ή μόνο μία παράδοση που διατηρήθηκε στον χρόνο. Είναι ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της τέχνης αυτής. Δημιουργεί την ατμόσφαιρα στην οποία εκφράζεται το Capoeira, με τον πιο όμορφο τρόπο. Η μουσική δίνει τον ρυθμό, εμπνέει τους παίκτες να παίξουν με μεγαλύτερη ένταση ή χρησιμοποιείται για να τους κατευνάσει, όταν το παιγνίδι γίνει ιδιαίτερα επιθετικό και θερμό. Σπάνια παίζεται Capoeira χωρίς μουσική.
Υπάρχουν πολλά μουσικά όργανα που χρησιμοποιούνται στο Capoeira, (agogo, pandeiro, atabaque, ganza / reco-reco, berimbau). Στην παραδοσιακή Capoeira Angola, υπάρχει συγκεκριμένη θέση στη roda για κάθε όργανο. Κοιτάζοντας τους μουσικούς από αριστερά προς τα δεξιά: ganza, agogo, pandeiro, berimbau (3 διαφορετικά είδη / μεγέθη), pandeiro, atabaque. Το σημαντικότερο όμως όλων, είναι το berimbau και είναι το όργανο που κατά κύριο λόγο παίζει ο Δάσκαλος (Mestre). Πρόκειται για ένα μουσικό τόξο, με μία χορδή. Στη χορδή είναι περασμένη μία κούφια κολοκύθα, που δημιουργεί ηχώ. Ο ήχος παράγεται χτυπώντας τη χορδή με ένα λεπτό, ευλύγιστο ξύλο (baqueta). Μαζί με την baqueta, ο μουσικός κρατάει και μία κουδουνίστρα. Το berimbau, με τον υπνωτικό του ήχο, θεωρείται η ψυχή του Capoeira. Κανένα άλλο όργανο δεν επιτρέπεται να ακούγεται δυνατότερα από τα berimbau.

Σε άρθρο του στο Black Belt Magazine (1997), ο Mestre Pastinha αναφέρει μερικούς από τους ρυθμούς που παίζει το berimbau, για να καθοδηγήσει τους παίκτες:

Sao Bento Grande - Ελαφρύ παιγνίδι
Sao Bento Pequeno - Samba Capoeira
Banquela - Το παιγνίδι του μαχαιριού (ζωντανό, έντονο)
Santa Maria - Μετρημένο παιγνίδι
Ave Maria - Ο ύμνος της capoeira
Amazonas - Το μεσαίο παιγνίδι
Iuna - Παιγνίδι έρποντας
Cavalaria - Προειδοποίηση ότι πλησιάζουν ξένοι

Από τα ονόματα των ρυθμών, είναι φανερή η σχέση του Capoeira με τη θρησκεία, όμως δεν βρήκαμε συγκεκριμένα στοιχεία που να μπορούμε να αναφέρουμε.
Η τελετουργία του Capoeira ξεκινάει, όταν δύο παίκτες (ο πρώτος δεξιά κι ο πρώτος αριστερά από τα όργανα) μπουν στο κέντρο του κύκλου και σκύψουν κάτω από το berimbau. Οι παίκτες περιμένουν τον Δάσκαλο (που παίζει το berimbau) να δώσει την εντολή, να ξεκινήσει το παιγνίδι. Ο Δάσκαλος επίσης καθορίζει τις εναλλαγές των ρυθμών αλλά και τη λήξη ενός παιγνιδιού. Όταν σημάνει η λήξη, το ζευγάρι αποχωρεί και στέκεται απέναντι από τα όργανα, ενώ το επόμενο ζευγάρι (πάλι ο πρώτος δεξιά κι ο πρώτος αριστερά από τα όργανα) μπαίνουν στη roda, σκύβουν κάτω από το berimbau και περιμένουν με τη σειρά τους, να αρχίσει το νέο παιγνίδι.

Στο Capoeira κυριαρχούν δυναμικές κινήσεις όπως ρόδες, κατακόρυφοι, γυριστά λακτίσματα και αυθόρμητα ακροβατικά. Στα υψηλότερα επίπεδα εξάσκησης, το Capoeira θεωρείται συζήτηση μεταξύ δύο σωμάτων, βασισμένη σε αυτοσχεδιασμούς. Ο Ken Dossar, που έχει ασχοληθεί εκτενώς με το Capoeira, γράφει: «Ο στόχος του παιγνιδιού είναι με φινέτσα, χάρη και καλή τεχνική, να καθοδηγήσει ο ένας παίκτης τον άλλον, σε μία θέση όπου δεν μπορεί να υπερασπιστεί τον εαυτό του, σε μία θέση από την οποία εύκολα θα τον πλήξει με ένα σπρώξιμο, μία κλωτσιά ή ένα σάρωμα. Μόνο τα χέρια, το κεφάλι και τα πόδια επιτρέπεται να αγγίξουν το έδαφος, αλλιώς ο παίκτης αποκλείεται. Γενικά, ο ένας παίκτης δεν χτυπάει τον άλλον. Ένα χτύπημα που υπονοείται, γίνεται δεκτό με περισσότερο θαυμασμό, ιδιαίτερα εάν ο ένας αντίπαλος έχει καθοδηγηθεί πρώτα σε θέση, από την οποία δεν μπορεί να αμυνθεί. Όλα τα χτυπήματα, οι αποφυγές κι οι αντεπιθέσεις, πλέκονται μαζί δημιουργικά, καθώς εξελίσσεται το παιγνίδι. Η ελευθερία των παικτών να αυτοσχεδιάζουν, προκειμένου να «ανοίξουν» τον αντίπαλο, είναι το στοιχείο που δίνει στο Capoeira ρευστότητα και φρεσκάδα.

Είναι ενδιαφέρον να σημειώσουμε, ότι στο Capoeira δεν γίνονται επιθετικές κινήσεις με τα χέρια. Μερικοί εξηγούν αυτήν την ιδιαιτερότητα, με βάση το γεγονός ότι οι σκλάβοι έπρεπε να μάχονται με τα χέρια τους δεμένα με αλυσίδες, οπότε δινότανε έμφαση στις τεχνικές με τα πόδια. Κατά τον C.D. Dawson όμως, είναι πιο πιθανό η απουσία τεχνικών με τα χέρια, να βασίζεται σε μία αρχαία παράδοση του Κονγκό, σύμφωνα με την οποία τα χέρια πρέπει να χρησιμοποιούνται για καλή δουλειά (π.χ. δημιουργικές δραστηριότητες), ενώ τα πόδια για κακές δουλειές (π.χ. τιμωρία, καταστροφή) - «Mooko mu tunga, malu mu diatikisa» όπως λέει και μία σχετική παροιμία: «Τα χέρια είναι για να χτίζουν, τα πόδια για να καταστρέφουν».





ΠΗΓΕΣ
1. http://www.msu.edu/user/okumurak/styles/capoeira.html
2. http://martialarts.about.com
3. http://www.teleport.com/~capoeira/bimba.html
4. http://ourworld.compuserve.com/homepages/capoeuropa/articles.htm
5. http://www.geocities.com/colosseum/sideline/6699/history.htm
6. http://www.geocities.com/pipeline/cliff/3221/history_of_capoeira.htm
7. http://www.abadacapoeira.com
8. http://www.capoeira-angola.org
9. http://www.blackbeltmag.org



Αναδημοσίευση από το τεύχος 7 του περιοδικού «Μονοπάτι του Πολεμιστή».

Επιτρέπεται η αναδημοσίευση, αρκεί να αναφέρεται η πηγή.